Khu di tích lịch sử Đền Hùng

Lễ hội Đền Hùng gắn liền với Khu di tích lịch sử quốc gia đặc biệt Đền Hùng – nơi hội tụ nhiều giá trị lịch sử, văn hóa và tín ngưỡng đặc sắc của dân tộc Việt Nam. Quần thể di tích trên núi Nghĩa Lĩnh với hệ thống đền, chùa, lăng tẩm cùng nhiều địa điểm gắn với truyền thuyết thời đại Hùng Vương đã tạo nên một không gian văn hóa đặc biệt, gắn bó mật thiết với Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương – di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại được UNESCO ghi danh năm 2012. Chính những giá trị đặc biệt này đã làm nên sức hút riêng có của Đền Hùng, trở thành nền tảng quan trọng cho phát triển du lịch của tỉnh.

Hàng năm, Lễ hội Đền Hùng được tổ chức từ mùng 1 đến mùng 10 tháng Ba âm lịch, với điểm nhấn là nghi lễ dâng hương tưởng niệm các Vua Hùng tại Đền Thượng vào ngày chính hội. Nghi lễ được tổ chức trang nghiêm theo nghi thức truyền thống, thể hiện lòng tri ân sâu sắc của con cháu đối với tổ tiên. Song song với phần lễ là phần hội với nhiều hoạt động văn hóa dân gian như hát Xoan, hát Ghẹo, biểu diễn nghệ thuật truyền thống như múa rối nước, múa rối cạn và các trò chơi dân gian kéo co, đấu . Không gian lễ hội vì vậy không chỉ mang tính nghi lễ mà còn là môi trường sinh hoạt văn hóa cộng đồng giàu bản sắc, tạo sức hấp dẫn lớn đối với du khách.

Du khách thập phương về dâng hương tưởng nhớ công ơn các vua Hùng

Trong những năm gần đây, quy mô và sức lan tỏa của Lễ hội Đền Hùng ngày càng được mở rộng, trở thành một trong những lễ hội lớn nhất cả nước. Theo thống kê của ngành du lịch tỉnh Phú Thọ, năm 2024, Lễ hội Đền Hùng đón khoảng 3 triệu lượt du khách; đến năm 2025, con số này tăng lên khoảng 5,5 triệu lượt, tổng doanh thu du lịch ước đạt khoảng 2.000 tỷ đồng. Những con số này không chỉ phản ánh sức hút của lễ hội mà còn cho thấy vai trò ngày càng rõ nét của Đền Hùng như một “điểm phát lực” của du lịch Phú Thọ, nơi tạo ra dòng khách lớn, thúc đẩy hình thành sản phẩm và lan tỏa hoạt động du lịch ra toàn vùng.

Từ dòng khách lớn tập trung về Đền Hùng, nhiều sản phẩm du lịch văn hóa đã được hình thành và phát triển. Du khách không chỉ dừng lại ở việc dâng hương mà còn có thể tham quan hệ thống di tích trong quần thể, tìm hiểu lịch sử thời đại Hùng Vương tại Bảo tàng Hùng Vương, nghe hát Xoan tại các phường Xoan cổ ở Kim Đức, Phượng Lâu hay trải nghiệm không gian làng cổ Hùng Lô. Những hoạt động này giúp hành trình tham quan được kéo dài và trở nên sâu sắc hơn, góp phần làm nổi bật bản sắc văn hóa vùng đất Tổ.

Cùng với đó, Lễ hội Đền Hùng tạo điều kiện để phát triển các sản phẩm du lịch ẩm thực và làng nghề truyền thống. Các hoạt động trưng bày, giới thiệu đặc sản địa phương, sản phẩm OCOP và sản phẩm thủ công truyền thống được tổ chức trong dịp lễ hội đã thu hút đông đảo du khách. Những sản phẩm như bánh chưng, bánh giầy, chè Phú Thọ hay các sản phẩm thủ công của đồng bào dân tộc Mường, Dao,… không chỉ góp phần làm phong phú trải nghiệm mà còn tạo thêm sinh kế cho người dân, thúc đẩy phát triển kinh tế du lịch địa phương.

Sự kiện Sắc màu du lịch Đất Tổ năm 2025 thu hút đông đảo du khách tham quan mua sắm các sản phẩm OCOP 

Không gian văn hóa lễ hội ngày càng được mở rộng thông qua chuỗi hoạt động của Tuần Văn hóa – Du lịch đất Tổ. Các chương trình nghệ thuật, hội chợ, triển lãm văn hóa và hoạt động thể thao được tổ chức tại phường Việt Trì và nhiều địa phương trong tỉnh đã góp phần tạo nên một không gian lễ hội rộng lớn và hấp dẫn hơn. Sự mở rộng này đồng thời tạo điều kiện thuận lợi để kết nối với các điểm du lịch khác trong tỉnh, hình thành các hành trình kết hợp giữa lễ hội, sinh thái và nghỉ dưỡng.

Nhờ đó, sản phẩm du lịch của Phú Thọ không còn phát triển đơn lẻ mà dần được liên kết và bổ sung cho nhau. Các loại hình như du lịch văn hóa tâm linh, nghỉ dưỡng khoáng nóng, du lịch sinh thái, du lịch cộng đồng hay trải nghiệm văn hóa bản địa được đặt trong cùng một không gian kết nối, giúp hành trình trở nên đa dạng hơn và có chiều sâu hơn về trải nghiệm.

Thông qua Lễ hội Đền Hùng, hình ảnh vùng đất Tổ – cội nguồn của dân tộc Việt Nam – ngày càng được quảng bá rộng rãi. Đây cũng là dịp để tỉnh Phú Thọ giới thiệu tiềm năng, thế mạnh du lịch tới du khách và doanh nghiệp, qua đó nâng cao nhận diện thương hiệu du lịch của địa phương và mở rộng cơ hội hợp tác phát triển.

Đáng chú ý, cộng đồng địa phương đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì và phát huy giá trị của lễ hội. Người dân không chỉ gìn giữ các giá trị văn hóa truyền thống mà còn trực tiếp tham gia vào các hoạt động dịch vụ du lịch như ẩm thực, lưu niệm và tổ chức trải nghiệm văn hóa. Sự tham gia này góp phần tạo nên những sản phẩm du lịch mang đậm bản sắc và nâng cao chất lượng trải nghiệm cho du khách.

Có thể khẳng định, Đền Hùng không chỉ là biểu tượng văn hóa thiêng liêng của dân tộc mà còn là động lực quan trọng thúc đẩy phát triển du lịch vùng đất Tổ. Từ sức hút của lễ hội, dòng khách được hình thành, sản phẩm du lịch được mở rộng và không gian trải nghiệm ngày càng được hoàn thiện. Khi những giá trị văn hóa cội nguồn tiếp tục được bảo tồn và phát huy gắn với phát triển du lịch, Đền Hùng sẽ không chỉ là nơi để trở về mà còn là điểm khởi nguồn cho những hành trình khám phá, góp phần khẳng định vị thế của Phú Thọ trên bản đồ du lịch văn hóa của cả nước./.