Lê Quý Đôn tên thật là Lê Danh Phương, tự Doãn Hậu, hiệu Quế Đường, sinh năm 1726 tại vùng đất khoa bảng Diên Hà (nay thuộc tỉnh Hưng Yên). Sinh ra trong một gia đình có truyền thống hiếu học, ngay từ nhỏ ông đã nổi tiếng thông minh, ham học và được người đời ca ngợi là "thần đồng". Với tài năng xuất chúng cùng ý chí học tập bền bỉ, ông liên tiếp đỗ đầu các kỳ thi Hương, thi Hội và thi Đình, trở thành Bảng nhãn khi mới 26 tuổi và sau đó đảm nhiệm nhiều trọng trách quan trọng dưới triều Lê – Trịnh. Dù ở bất cứ cương vị nào, Lê Quý Đôn luôn thể hiện phẩm chất thanh liêm, chính trực, hết lòng vì nước, vì dân và luôn mong muốn đem tài năng, trí tuệ để xây dựng một quốc gia thái bình, thịnh trị.

Điều làm nên tầm vóc của Lê Quý Đôn không chỉ là sự nghiệp chính trị mà còn là khối lượng trước tác đồ sộ trải rộng trên nhiều lĩnh vực như lịch sử, địa lý, triết học, văn học, giáo dục, kinh tế, nông nghiệp, thiên văn và y học. Những công trình nổi tiếng như Đại Việt thông sử, Vân đài loại ngữ, Kiến văn tiểu lục, Phủ biên tạp lục, Toàn Việt thi lục, Quần thư khảo biện, Quế Đường thi tập... đến nay vẫn là những di sản học thuật vô giá, góp phần lưu giữ, hệ thống hóa và phát triển nền văn hiến Việt Nam. Với vốn tri thức uyên bác cùng phương pháp nghiên cứu khoa học nghiêm cẩn, Lê Quý Đôn được hậu thế tôn vinh là nhà bác học lớn của dân tộc, một biểu tượng của trí tuệ Việt Nam.

Suốt cuộc đời mình, Lê Quý Đôn luôn đau đáu với vận mệnh đất nước và cuộc sống của Nhân dân. Ông quan niệm việc học không phải để cầu danh lợi mà trước hết là để phụng sự Tổ quốc, đem lại cuộc sống ấm no cho Nhân dân. Ông đề cao vai trò của Nhân dân, coi "dân là gốc của nước", nhấn mạnh trách nhiệm của người làm quan phải thanh liêm, công minh, gần dân, trọng dân và hết lòng phục vụ Nhân dân. Những tư tưởng tiến bộ ấy vẫn còn nguyên giá trị trong công cuộc xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam, xây dựng đội ngũ cán bộ đủ phẩm chất, năng lực, uy tín, ngang tầm nhiệm vụ trong giai đoạn phát triển mới của đất nước.

Trong lĩnh vực giáo dục, Lê Quý Đôn để lại nhiều tư tưởng có giá trị bền vững. Ông đề cao thực học, học đi đôi với hành, phản đối lối học hình thức, giáo điều, coi việc vận dụng kiến thức vào thực tiễn là mục tiêu cao nhất của học tập. Đồng thời, ông luôn nhấn mạnh vai trò của việc phát hiện, bồi dưỡng và trọng dụng nhân tài, bởi theo ông, hiền tài là nguồn lực quyết định sự hưng thịnh của quốc gia. Những quan điểm ấy tiếp tục là nền tảng quan trọng đối với sự nghiệp đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo, xây dựng xã hội học tập, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao trong thời đại chuyển đổi số hiện nay.

Không chỉ là một học giả uyên bác, Lê Quý Đôn còn là người có công lớn trong việc bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa dân tộc. Thông qua những công trình khảo cứu công phu, ông đã lưu giữ nhiều tư liệu quý về lịch sử, địa lý, phong tục, tập quán, văn học và đời sống xã hội Việt Nam. Với vai trò là sứ thần Đại Việt, ông góp phần thúc đẩy giao lưu văn hóa, học thuật với các nước trong khu vực, tiếp thu có chọn lọc tinh hoa nhân loại, đồng thời khẳng định bản lĩnh, trí tuệ và bản sắc văn hóa Việt Nam trên trường quốc tế. Ghi nhận những đóng góp to lớn ấy, năm 2025, Đại hội đồng UNESCO đã thông qua Nghị quyết cùng tham gia kỷ niệm 300 năm Ngày sinh Danh nhân văn hóa Lê Quý Đôn, khẳng định tầm ảnh hưởng của ông đối với nền văn hóa và tri thức nhân loại.

Trong bối cảnh đất nước đang đẩy mạnh thực hiện các mục tiêu phát triển theo tinh thần Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng, xây dựng nền kinh tế tri thức, phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, những giá trị tư tưởng và di sản của Lê Quý Đôn càng trở nên sâu sắc và thiết thực. Đó là tinh thần học tập suốt đời, tư duy đổi mới, phương pháp nghiên cứu khoa học, ý thức phụng sự Tổ quốc, trọng dụng nhân tài, giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc và chủ động hội nhập quốc tế.

Đối với xã Thượng Ninh, việc tuyên truyền kỷ niệm 300 năm Ngày sinh Danh nhân văn hóa Lê Quý Đôn là dịp để tiếp tục lan tỏa sâu rộng truyền thống hiếu học, khuyến học, khuyến tài; xây dựng xã hội học tập; nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức; khuyến khích đoàn viên, thanh niên và học sinh không ngừng học tập, rèn luyện, làm chủ khoa học công nghệ, tích cực tham gia chuyển đổi số, cải cách hành chính và xây dựng chính quyền số, công dân số. Đây cũng là động lực để mỗi cán bộ, đảng viên và Nhân dân phát huy tinh thần trách nhiệm, đổi mới sáng tạo, góp phần xây dựng xã Thượng Ninh ngày càng phát triển văn minh, hiện đại, cùng tỉnh Thanh Hóa và cả nước bước vững chắc vào kỷ nguyên phát triển mới.

Kỷ niệm 300 năm Ngày sinh Danh nhân văn hóa Lê Quý Đôn không chỉ là dịp tri ân một bậc đại trí thức của dân tộc mà còn là lời nhắc nhở mỗi người Việt Nam hôm nay tiếp tục gìn giữ và phát huy truyền thống hiếu học, trọng tri thức, trọng nhân tài; khơi dậy khát vọng vươn lên, tinh thần tự học, ý chí sáng tạo và trách nhiệm cống hiến vì mục tiêu xây dựng đất nước Việt Nam hòa bình, độc lập, giàu mạnh, phồn vinh, văn minh và hạnh phúc.

Học tập và phát huy những giá trị di sản của Danh nhân văn hóa Lê Quý Đôn chính là góp phần xây dựng con người Việt Nam phát triển toàn diện, xây dựng nền văn hóa tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc và hiện thực hóa khát vọng phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới.